Kıtlık Yanılgısı

Bugün çok güçlü yanılgılardan biri olan ve pazarlama sektörünün de bolca yararlandığı Kıtlık Yanılgısı (Scarcity Error) yani, sınırlı sayıdaki ürünleri sırf sayıca daha az oldukları için, bol miktarda bulunan ürünlerden daha değerli bulmamız meselesi üzerine konuşalım istedim. Kıtlık yanılgısı, bizi daha az sorgulayarak daha çok tüketmeye iten sebeplerden yalnızca biri olsa da, oldukça güçlü bir…

Ayla ve Yoga: Bir Doğrulama Yanılgısı Hikayesi

Ayla bugün hayatında ilk kez bir yoga dersine katılacak. Biraz gergin. İlk kez giydiği yoga taytının içinde çok rahat hissetmiyor, bir yandan da pozları “doğru” gerçekleştiremeyeceğini/herkesin ona güleceğini düşünüp endişeleniyor. Salonun arka tarafında bir köşe seçiyor kendisine. Matını sererken, kenarda birilerinin gülüştüğünü duyuyor. “Aman allahım, bana mı gülüyorlar yoksa? Taytım mı kötü gözüküyor acaba?” endişeli…

Doğrulama Yanılgısı

İnsanoğlunun en iyi yaptığı şey, yeni edindiği bilgiyi konu hakkındaki ilk yargısı aynı kalacak şekilde yorumlamaktır. Dünyanın en zengin isimlerinden ünlü iş adamı Warren Buffett’nin çok sevdiğim bir sözü bu. Aynı zamanda literatürde Doğrulama Yanılgısı (Confirmation Bias) olarak bilinen eğilimin de harika bir özeti. Kısaca, insanların kendi yargılarını destekleyen bilgileri arayıp bulma ve yargılarıyla çelişen…

Yapılacaklar Listendeki Maddeleri Bir Türlü Zamanında Tamamlayamıyor Musun?

Eğer bu soruya cevabınız evetse, literatürde Planlama Yanılgısı (Planning Fallacy) olarak bilinen oldukça yaygın bir zihinsel eğilimden muzdarip olabilirsiniz. Planlama yanılgısı, bir iş için ayırmamız gereken süreyi hesaplarken oldukça iyimser davranarak dikkatimizi tümüyle o işe odaklayabileceğimizi, hiçbir oyalayıcı uyaranla veya hiçbir aksilikle karşılaşmadan her şeyin tıkırında gideceğini varsayma eğilimimiz temelde. Haliyle herhangi bir işin gerçekte…

Kutup Ayısı Etkisi

Dostoyevski, Yaz İzlenimleri Üzerine Kış Notları kitabında şöyle yazar: “Kendinizi bir kutup ayısını düşünmemeye zorladığınızda, lanet şeyin her dakika aklınıza geldiğini göreceksiniz.”. Dostoyevski bu cümleleri yazdığında yıl 1863’tür, Daniel Wegner adında bir doktora öğrencisi Dostoyevski’nin bu cümlesini test etmek istediğindeyse 2003. Wegner çalışmasında katılımcıları iki gruba ayırır. İlk gruptaki katılımcıların görevi sakince oturmak ve 5…

Çerçeveleme Etkisi

Çerçeveleme Etkisi (Framing Effect), bir durumu betimlerken, sonuç aynı kalmak şartıyla yalnızca sözcüklerde yapacağımız değişimler ile kişilerin durum hakkındaki algısını değiştirmek anlamına gelir. Mutlaka duymuşsunuzdur “bardağın boş tarafını görmek/bardağın dolu tarafını görmek” benzetmesini. İşte psikoloji literatürü bize der ki, bardağı nasıl tarif ederseniz insanlar aslında o tarafını görür. Eğer bardağın dolu tarafını tarif ederseniz bu “kazanç…

Kayıptan Kaçınma

Eğer kabul ederseniz birazdan bir yazı-tura atılacak. Yazı gelirse 1000 TL kaybedeceksiniz, tura gelirse 1000 TL kazanacaksınız. Bu teklif çekici mi? Kabul eder misiniz? Araştırmalar bize gösteriyor ki, insanların büyük çoğunluğu bu teklifi kabul etmeye yanaşmıyor. Çoğu kişi için 1000 TL kaybetme korkusu, 1000 TL kazanma umudundan daha yoğun. İşte psikoloji literatüründe, insanların mümkün mertebe…

Negatif Eğilim

Geçenlerde severek takip ettiğim Youtuber’lardan Gözde Tezer’in bir videosuna denk geldim. Videoda, eşiyle düğün sabahı yaşadığı ufak bir tartışmanın nasıl uzunca bir süre bütün düğün gününü berbat geçmişçesine hatırlamasına sebep olduğunu ve bu düşüncesinin düğün videoları eline geçtiğinde izleyip “Aa ne kadar eğlenmişiz aslında, doğru, süper geçmişti” tepkisini verene kadar değişmediğinden bahsediyordu. Hemen not almak…

Ikea Etkisi

Hazır kek karışımlarıyla insanlığın ilk tanışması nasıldır, hikayesini bilir misiniz? Her şey 1950’li yıllarda bir Amerikan firmasının bir kekin içerisine konulabilecek her şeyi toz haline getirip paketlemesiyle başlıyor. Öyle ki, bu karışımı alanların tek yapması gereken paketten çıkan karışıma su katıp, karıştırıp, fırına vermek. Fikir çok dahiyane gibi geliyor değil mi, sonuçta lezzetli  bir keki…